كردند كه « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي » دو قوم را دو آيت بهم ياد كردند : يكى را سوخته‌ى آتش قطيعت كرد يكى را افروخته شمع محبّت ، آن يكى را گفت : « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُه » اين يكى را گفت : « وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَه » سر انجام يكى را گفت « وَلَبِئْسَ الْمِهادُ » بد جايگاهى كه جايگاه ايشان است و عذاب آتش و فرقت جاودان . و نواخت اين يكى را گفت : « وَاللَّه رَؤُفٌ بِالْعِبادِ » مهربان است بر بندگان خداى جهان و جهانيان . ابو الفتوح نوشته است : بعضى گفتند : آيه در باب امر بمعروف و نهى از منكر آمد . ابو امامه روايت كند كه : رسول عليه السلام گفت : فاضلتر جهادى كلمه‌ى حقّ بود بنزديك اميرى ظالم و جابر . عبد اللَّه انصارى روايت كند كه رسول عليه السلام گفت : سيّد شهيدان روز قيامت حمزه‌ى عبد المطَّلب باشد و مردى كه برخيزد بنزد امامى جائر و او را امر بمعروف كند و نهى منكر كند او اين مرد را بكشد . فخر اين آيه شامل است بر هر مشقّتى و رنجى كه انسان بر خود هموار كند براى طلب و نگاهدارى دين پس كسى كه جهاد در راه دين بكند معامله با خدا كرده است و آنكه در راه دين صبر كند تا او را بكشند باز هم معامله‌ى با خدا كرده است مثل « سميّه » و « ياسر » پدر و مادر عمّار كه بر آزار مشركين صبر كردند تا كشته شدند و نيز آنكه مالش را در برابر جانش بدهد مثل صهيب و آنكه حقّ و عدالت و دين را در برابر پادشاه مقتدر ستمكار اظهار كند و نترسد همه‌ى اينها معامله‌ى با خدا است و مشمول اين آيه است . و بدان كه رنج در راه دين بايستى موافق با دستور دين باشد تا اين آيه او را فرا گيرد و امّا اگر بر خلاف حكم شرع باشد مشمول اين آيه و معامله‌ى با خدا نيست بلكه اقدام بهلاك خود خواهد بود . ابو الفتوح : روايت است كه اين جمله‌ها « إِذا قِيلَ لَه اتَّقِ اللَّه ) * تا * ( ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّه » در مسجد پيغمبر حضور عمر خوانده شد . ابن عباس بطورى كه از على ( ع ) فراگرفته بود گفت : از اين آيه بوى خصومت و دشمنى ميان دو دسته مردم فهميده مىشود عمر از